Dilin Yetmediği Yerde Oyun Konuşur: Kompleks Travma Yaşamış Çocuklarla Oyun Odaklı Terapi
- Sonsuz Travma
- 1 Mar
- 3 dakikada okunur
Travma, kelimenin tam anlamıyla bir çocuğun ruhunda açılan bir "yara" veya "delik" demektir. Kompleks travma ise tek bir kötü olaydan ziyade, çocuğun güven duygusunu ve gelişimini sarsan; istismar, ihmal ve kopmuş yakın ilişkiler gibi kronik ve tekrarlayan deneyimlerin bir bütünüdür. Bu derin deneyimler, çocukların dünyasını darmadağın ederken, yaşadıkları acıları kelimelere dökmelerini de imkansız hale getirebilir. İşte bu noktada, oyunun iyileştirici gücü devreye girer.
Yeni yayımlanan "Child‐Led Therapy for Children with Complex Trauma: Just Playing?" (Gita Ingram, Susie Reade ve Annie Green, 2026) adlı eser, kompleks travma geçirmiş çocuklarla çalışan profesyoneller için oyunun nasıl hayati bir iletişim aracı olduğunu gözler önüne seriyor. Yazarlar, ergoterapi bakış açısıyla, oyunun sadece bir eğlence değil, çocuğun "doğal mesleği" ve dünyayı anlamlandırma biçimi olduğunu vurguluyor.
"Bu Çocuğun Nesi Var?" Değil, "Bu Çocuğa Ne Oldu?"
Kompleks travma yaşayan çocuklar genellikle öfkeli, dürtüsel, watchful (tetikte) ve güvensiz olabilirler. Gabor Maté ve Daniel Maté'nin (2024) belirttiği gibi travma, başınıza gelenlerin bir sonucu olarak içinizde gerçekleşen şeydir. Bu çocukları anlamak için bakış açımızı "Bu çocuğun nesi var?" sorusundan, "Bu çocuğa ne oldu?" sorusuna çevirmemiz gerekir.
Araştırmalar, bu tür erken dönem deneyimlerin beyin gelişimi üzerinde kalıcı etkiler bıraktığını kanıtlamıştır. Kompleks travma (veya ICD-11'de tanımlandığı haliyle Kompleks Travma Sonrası Stres Bozukluğu - C-PTSD), bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimi derinden etkileyen geniş bir semptom kümesine yol açar.
Oyun Odaklı Ergoterapi (PBOT) Nedir?
Kitapta tanımlanan Oyun Odaklı Ergoterapi (PBOT), çocuğun liderliğindeki bir yaklaşımı benimser. PBOT'un temel amacı, çocuğun kendi oyun dilini kullanarak sorunlarını iletmesine ve bunları işlemesine yardımcı olmaktır (Blunden, 2001). Bu süreçte terapist, bir "kap" (container) görevi görerek çocuğun yansıttığı zorlu duyguları alır, sindirir ve ona daha baş edilebilir bir şekilde geri sunar (Bion, 1962).
Carrie'nin hikayesi, bu yaklaşımın ne kadar güçlü olabileceğini gösteren çarpıcı bir örnektir. Carrie, kum havuzunda dinozorlar ve yıpranmış bir bebek figürüyle korku, şiddet ve umutsuzluk dolu bir sahne canlandırır. Terapist, sessizliği bozmadan Carrie'nin yanında kalır ve o hazır olduğunda kurulan o tek bir göz teması, iyileşmeye giden yoldaki ilk terapötik bağlantıyı simgeler.
Terapötik Sürecin Temelleri
Çocuk odaklı terapinin başarısı dört ana sütun üzerine inşa edilir:
Düzenlilik: Seansların her hafta aynı saatte olması.
Tutarlılık: Terapistin yaklaşımının değişmemesi.
Güvenlik: Çocuğun kendini fiziksel ve duygusal olarak emniyette hissetmesi.
Gizlilik: Paylaşılanların mahremiyetine saygı duyulması.
Terapist, seans sırasında Wilfred Bion'un (1967) önerdiği gibi "hafızasız ve arzusuz" bir şekilde dinleyerek, çocuğun o anki deneyimine tam olarak odaklanır. Değerlendirme aşamasında ise "Üç Dilek" veya "Aile Çizimi" gibi yapılandırılmış etkinlikler kullanılarak çocuğun iç dünyasına dair ipuçları toplanır.
Sonuç
Kompleks travma ile çalışmak, terapistler için de duygusal olarak yoğun bir süreçtir. Süpervizyon ve mesleki destek, terapistlerin kendi "karşı aktarım" (countertransference) tepkilerini anlamaları ve ikincil travmadan korunmaları için elzemdir. Unutulmamalıdır ki, bir çocuk bir yetişkine yeniden güvenebileceğini deneyimlediğinde, tüm dünyayla olan ilişkisini onarmaya başlar.
Kitap Tanıtımı: Child‐Led Therapy for Children with Complex Trauma
(Karmaşık Travma Yaşayan Çocuklar İçin Çocuk Odaklı Terapi)
Yazarlar: Gita Ingram, Susie Reade ve Annie Green Yayınevi: Routledge, 2026
Bu eser, çocuklarla terapötik çalışma alanına sunulmuş nadir ve paha biçilemez bir katkıdır. Ergoterapi perspektifinden yazılan kitap, kanıta dayalı uygulama ile kompleks travma taşıyan çocuklarla çalışmanın gerçekliği arasındaki boşluğu köprülemektedir. Zengin vaka çalışmaları ve kuramsal altyapısıyla profesyoneller için temel bir rehber niteliğindedir.
İçerdiği Temel Konular:
Kompleks travmayı anlama ve tanıma.
Oyunun bir iletişim aracı olarak kullanımı.
Terapi odasında yaşanan süreçlerin (aktarım/karşı aktarım) analizi.
Mülteci çocuklar, nöroçeşitlilik ve internet ortamındaki tehlikeler gibi ek kırılganlıklar.
Süpervizyon ve terapist desteği.
Referanslar
Ainsworth, M. D. S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Bion, W. R. (1962). Learning from Experience. Heinemann.
Brooks, R., Monro, S., & Jones, J. (2018). Occupational therapy in children and young people’s mental health: A UK survey of practice. Royal College of Occupational Therapists Specialist Section for Children, Young People and Families Journal, 22(1), 9–15.
Ingram, G., Reade, S., & Green, A. (2026). Child-Led Therapy for Children with Complex Trauma: Just Playing? Routledge. https://www.routledge.com/9781041079224
Lanyado, M., & Horne, A. (Eds.). (1999). The Handbook of Child and Adolescent Psychotherapy: Psychoanalytic Approaches. Routledge.
Maté, G., & Maté, D. (2024). The Myth of Normal: Illness, Health and Healing in a Toxic Culture. Vermilion.
Music, G. (2022). Respark: Igniting Spark and Joy after Trauma and Depression. Mind-Nurturing Books.
Nicholls, L., Piergrossi, J. C., Gibertoni, C. de S., & Daniel, M. (Eds.). (2013). Psychoanalytic Thinking in Occupational Therapy. Wiley-Blackwell.
Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality. Routledge.
Yorumlar